Türkiye’de dijital yayıncılık büyürken, içerik üreticilerinin karşılaştığı sponsorluk baskıları da dikkat çekici bir hal aldı. Flu TV’nin yaşadıkları üzerine gazeteci Mirgün Cabas’ın programında İlker Canikligil ile gerçekleştirdiği detaylı söyleşiden hareketle Türkiye’deki dijital yayıncılık ve sponsorluk ilişikini tarif etmek üzere bu yazı hazırlandı.

Arzu edenler aşağıdan izleyebilir.

Peki sponsorlar neden bir anda geri çekilir? Sponsorluğun serbest piyasa koşullarındaki yerini ne belirler Sponsorluğun olmadığı bir yayıncılık mümkün mü?

Ne olduğunu hatırlayalım. İstanbul başsavcılığı, Canikligil hakkında ‘suç işlemeye alenen tahrik’ ve ‘halkı kin ve düşmanlığa alenen tahrik’ suçlamalarıyla soruşturma başlattı, gözaltına alınan yönetmen 26 Mart’ta tutuklandı. Canikligil, 7 Nisan’da adli kontrolle tahliye edildi.

 

Sponsorlar Neden Gitti?

İlker Canikligil, gözaltına alındığı gün Flu TV’nin sponsorlarının bir anda ortadan kaybolduğunu söylüyor. Oysa ortada bir mahkeme kararı ya da kesinleşmiş bir suç isnadı yoktu. Süreç büyük ölçüde sosyal medya manipülasyonları, bazı gazetelerde çıkan hedef gösterici haberler ve organize bir karalama kampanyası çerçevesinde ilerledi. Bu tablo, Türkiye’de sponsorluk kararlarının çoğu zaman “serbest piyasa refleksiyle” değil, “gölgeye düşmeme” ve “riskten uzak durma” yaklaşımıyla alındığını düşündürüyor.

Canikligil’in ifadesi bu durumu özetliyor: “Sponsor, adil bir sistemde ve serbest bir şekilde seçemiyor kime sponsor olacağını.”

Açıkçası bu cümle beni derinden etkiliyor. Türkiye’de sponsorluğun bir “tercih özgürlüğü” olmadığının bu kadar net biçimde ifade edilmesi, hiçbir taraf için kolay sindirilecek bir durum değil. Evet, bu durum bir izleyici ve bu alan üzerine çalışan biri olarak beni hayal kırıklığına uğrattı.

Sponsorluk Kararlarında Ne Etkili?

Türkiye’de markalar sponsorluk kararı verirken hem içeriklere hem de içeriklerin yaratabileceği algıya dikkat ediyor. Yeni Şafak ve Yeni Akit gazetelerinde Flu TV’ye destek olan sponsorların tek tek isimleriyle hedef gösterilmesi, bu “algı baskısı”nın açık bir örneği. İlker Canikligil de bu süreci şöyle açıklıyor: “Sponsorlara kızmıyorum. Yani normal, onlar da korkuyorlar.”

Yayıncıya değil, olası yankıya göre karar verilen bir sistemde, ifade özgürlüğünün sınırları da daralıyor. Böyle bir ortamda, sponsorluk ilişkileri giderek daha kısa vadeli, daha temkinli ve daha yüzeysel hale geliyor. Kriz anlarında sponsorluk ilişkisini devam ettiren markaların uzun vadeli marka imajının nasıl etkileneceği belli olmayabilir. Benzer bir durumu, söz verip de bir türlü hazırlayamadığım “Boykot Dönemlerinde Sponsorluk Yönetimi” başlıklı yazımda anlatacağım.

Yeni Sponsorlar Gelebilir mi?

Flu TV’nin yaşadığı sponsorluk krizi, bugünün markaları için bir “kaçış testi” olduysa, yarının sponsorları için bir “duruş testi” olacaktır. Yeni bir sponsorun kanala yaklaşması görünürlük ve erişim hedefiyle ilgili değildir. Aslında belirli bir değer dünyasına omuz vermek anlamına gelecektir.

Çünkü Flu TV’ye sponsor olmak, ifade özgürlüğüne duyarlılığı, eleştirel düşünceye alan tanımayı ve bağımsız medyanın varlığını meşru görmeyi gerektirir. Bundan sonra Flu TV gibi mecralarda yer alacak sponsorların, korkuya değil vizyona, popülerliğe değil ilkeli duruşa yatırım yapan markalar olması beklenir.

Kimi markalar için bu fazla riskli görünebilir. Bazıları için bu, yeni nesil tüketiciyle gerçek bir bağ kurmanın en samimi yollarından biridir.

Reklam Değil, Dayanışma Ekonomisi

Flu TV, başından itibaren sponsorluk gelirlerine bağımlı bir yayıncılık modeliyle ilerlemeyi düşünmemiş. Kanalın asıl dayanağı izleyici katkısı. Patreon üyelikleri, bireysel bağışlar, katılım modelleri ile Flu TV’nin ayakta kalması sağlandı. Canikligil’in tutuklanması sonrası bu desteklerin 34 kat artmış olması, aslında sponsorluğun dışında bir sürdürülebilirlik modelinin de mümkün olabileceğini gösteriyor.

Türkiye’de dijital içerik üreticileri son yıllarda izleyici destekli gelir modellerine daha fazla yönelmeye başladı. Patreon, YouTube Katıl ve SüperChat gibi özellikle, izleyicilerin katkı sunmasına olanak tanırken; bazı yayıncılar ise tişört, e-kitap, özel video gibi dijital ve fiziksel ürün satışlarıyla gelir elde ediyor.

Sponsorlar gittiğinde ya da hiç gelmediğinde bile, topluluğun desteği varsa yayıncılık devam edebilir. YouTube’un sunduğu reklam geliri tek başına yeterli olmasa da, buna eklenen izleyici katkıları (üyelikler, bağışlar, özel içerik satışları) zamanla ciddi bir gelir kalemi haline gelir. Sponsorluk ise yayıncının hayatta kalması için değil, üretim kalitesini artırması ya da büyümesi için devreye girer. Yani sponsorluk, bu modelin ana taşıyıcısı değil; sistem çalışıyorsa sonradan eklenen bir avantajdır. Flu TV örneğinde olduğu gibi, toplulukla kurulan ilişki güçlüyse, sponsorluğun yokluğu bir kırılma yaratmaz. Tersine, bağımsızlığın korunması için çoğu zaman avantaj bile sayılabilir.

YouTube’da Yayıncılık Lisans Gerektirir mi?

Teknik olarak YouTube, bireysel içerik üreticilerinin herhangi bir yayın lisansına ihtiyaç duymadan içerik üretebildiği küresel bir platform. Flu TV ve Fatih Altaylı gibi düzenli içerik üreten kanallara, RTÜK üzerinden “yayın lisansı” alınması gerektiği “Siz artık düzenli yayıncılık yapıyorsunuz, bu nedenle lisans almak zorundasınız.” gibi bir gerekçe ile bildirildi.

Burada mesele yalnızca bürokratik bir prosedür değil. Çünkü YouTube karasal yayın yapan bir mecra değil, tamamen kullanıcıların içerik ürettiği açık bir dijital platform. Ayrıca yayın lisansı da ciddi yükümlülükler içeriyor. Anonim şirket olma zorunluluğu, yaklaşık 1 milyon TL’lik 10 yıllık lisans ücreti, denetim sistemine tabi olma, içeriklerden hukuki olarak sorumlu tutulma ve ifade sınırlarının resmi olarak tanımlanması gibi kriterler bağımsız dijital yayıncılığın doğasına aykırı bir yapı yaratıyor.

İlker Canikligil’in şu ifadesi bu durumu çok net özetliyor: “Madem ben lisans alıyorum, o zaman attığım başlıktan çıkardığım konuğa kadar her şeyden sorumlu hale geliyorum.” Yani özgürlük, izleyiciye ulaşabilme konforunun gölgesinde sınırlandırılıyor. Kaldı ki, Türkiye’de binlerce YouTube kanalı düzenli yayın yapıyor. Ancak bu lisans taleplerinin yalnızca etki alanı yüksek, eleştirel yayıncılara yönelmesi, bu sürecin teknik değil politik reflekslerle işlediği izlenimini güçlendiriyor.

Sonuç Olarak

Flu TV örneğinde de görüldüğü gibi, içerik üreticisinin topluluğuyla kurduğu ilişki yeterince güçlü olduğunda, sponsorların geri çekilmesi bir kopuş yaratmaz. Tersine, bu durum hem yayıncının bağımsız kalmasını kolaylaştırır hem de izleyiciyle kurulan ilişkinin niteliğini belirginleştirir.

Böyle bir ortamda sponsorlar yeniden masaya dönerse veya yeni bir marka sponsor olursa, artık yalnızca ticari kazanç hedefiyle değil, içerikle kurdukları değer ortaklığı üzerinden gelirler. Bu da sponsorluk ilişkisini daha eşit, daha dengeli bir düzleme taşır. Kısacası, sponsorlar pastanın üzerindeki krema olabilir, ancak o pastayı asıl ayakta tutan şey izleyiciyle kurulan güvene dayalı bağdır.

Flu TV bu baskılar altında bile topluluk desteğiyle ayakta kalmayı başardı. Ancak her içerik üreticisinin böyle bir karşılığı olmayabilir. İşte tam da bu noktada, sponsorluk ekosistemine düşen sorumluluk büyüyor: Sponsorlar, yalnızca büyük kitleleri değil, farklı sesleri de duyulabilir kılmak gibi bir rol üstlenmeli.

Ancak önce şu soruyu dürüstçe sormak gerekir:
Türkiye’de sponsorlar gerçekten özgür mü?
Ve eğer değillerse, bu iklimi birlikte nasıl dönüştürebiliriz?

Dijital yayıncılıkla ilgili daha çok yazı gelecek.

Sponsorluğa hazırsanız başlayalım!

H. Alper Koç