Türkiye’de 2013’ten beri yasa gereği alkollü içki firmaları, hiçbir alanda reklam ve sponsorluk faaliyeti gerçekleştiremez. Yasaklar sadece TV reklamlarını ya da forma sponsorluklarını değil, sosyal medya içeriklerinden masa üstü aksesuarlarına, ürün yerleştirmelerinden festival desteklerine kadar uzanıyor. Artık tekel bayilerin tabelalarında bile markaların sadece renklerini görebiliyoruz. Yasaklar o kadar kapsamlı ki Türkiye basketbolunun en başarılı kulüplerinden biri olan Efes Pilsen Basketbol Kulübü’nün ismi bile değişerek “Anadolu Efes” olmak zorunda kalmıştı.

Sanmayın ki alkol firmaları sadece Türkiye’de sponsor olamıyor. Bugün Fransa, Norveç, Litvanya gibi ülkelerde de alkol sponsorluğu ya tamamen yasak. Özellikle Fransa’daki 1991 tarihli Loi Évin yasası, sporu ve gençleri alkol reklamlarından koruma amacıyla sert kurallar getirmiş durumda. Benzer şekilde Norveç ve Litvanya’da da alkol firmalarının spor ya da kültür-sanat etkinliklerinde görünmesi mümkün değil. Hatta, alkolik olmalarıyla ünlü olan Rusya‘da bile televizyon ve bilboardlarda alkol reklamları yasak. Daha başka onlarca ülke var.

Sponsorluk yasaklarının yalnızca alkolle sınırlı kalmayıp, kamu sağlığına tehdit oluşturan tüm sektörleri kapsayacak şekilde uygulanması gerekir. Türkiye’de alkol tamamen görünmez kılınırken, aynı toplum sağlığı gerekçeleriyle yasaklanması gereken “kumar” yani bahis sektörü, neredeyse her alanda sınırsız bir görünürlük kazanmış durumda. Sadece futbol kulüpleri değil, farklı branşlardan spor takımları, espor organizasyonları, at yarışları ve hatta spor dışı dijital platformlar bile bahis firmalarının sponsorluklarıyla iç içe geçmiş durumda. Yani karşımızda farklı sektörleri domine eden devasa bir ticari güç var. Zaten bu yazıyı yazma sebebim de her gün bu sponsorluk adetlerinin ve sponsorluk bedellerinin artmaya devam etmesi…

Sorumlusunuz!

Eğer gençleri ve toplumu zararlı alışkanlıklardan korumak devletin temel sorumluluklarından biriyse, o zaman alkol sektörü hiçbir kapıdan içeri sokulmazken, bahis sektörü neden kırmızı halıyla karşılanıyor? İşin ilginç yanı Türkiye’de yurt dışı kaynaklı veya yasa dışı bahis sitelerinin reklam ve sponsorluk faaliyetleri tamamen yasak. Daha önceden konu hakkında (Galatasaray – Meritkingnews) odaklı bir yazı yazmıştım. Devletin daha fazla şans oyunları vergisi tahsil etmek uğruna aslında neleri feda ettiğini sorgulamak gerekiyor.

Bahis sadece bireysel zarar değil, kamu maliyesi açısından da ciddi bir yük. Ekonomist Ozan Bingöl’ün Sözcü gazetesinde yayımlanan analizine göre, Spor Toto’nun 2003 yılında 17 milyon dolar olan hasılatı 2023 yılına gelindiğinde tam %66699 oranında artışla 11,3 milyar dolara yükselmiş. Orana bir daha dönün bakın!

Bahis sektörü, bağımlılık, borçlanma ve psikolojik yıkım açısından alkolü bile geride bırakabilecek bir tehdit oluşturuyor. Üstelik işin içinde etik dışı uygulamalar, maç manipülasyonları ve şike gibi sporun doğasına zarar veren karanlık ilişkiler de söz konusu olabiliyor. Kamu otoritelerinin bence hem de bir an önce, sporla iç içe geçen bu normalleştirme sürecini durduracak düzenlemeleri hayata geçirmesi gerekir.

Hatırlatayım. Türkiye’de bahis sektörü Diyanet’in görüşüne göre haram kabul ediliyor. Eğer alkol firmalarının sponsorluğu dini gerekçelerde yasaklanmışsa bahis firmalarının sponsorluğu da yasaklamalıydı. Türkiye gibi anayasal olarak laik bir ülkede tabi ki yasalar dini fetvalarla şekillenemez. O halde meseleye seküler bir düzlemde bakmak gerekir. Bahis sponsorlukları yasak değilse alkol sponsorlukları niye yasak? Niye Türkiye’deki organizasyonlar, alkol sektörünün sağlayabileceği sponsorluk gelirlerinden mahrum bırakılıyor? Avrupa’da alkol firmaları spor organizasyonlarının ve etkinliklerin en büyük finansörleri arasındayken, Türkiye bu kaynağı niye kendi eliyle dışlamış durumda?

Hızlı hüküm vermeyin. Bu yazının amacı, alkollü içki firmalarının sponsorluğuna özgürlük talep etmek değil. Hatta tam tersine, bu satırlar bazı kesimlerin canını sıkacak olsa da şunu açıkça söylüyorum: Türkiye’de alkol firmalarının sponsorlukları nasıl yasaklanmışsa, bahis firmalarının sponsorlukları da yasaklanmalıdır.

Peki bu görüşümde yalnız mıyım? Hayır. Tam aksine, bahis sektörünün sponsorluk alanından çekilmesi artık bireysel bir temenni değil, modern toplumların uyguladığı bilinçli bir politika halini almış durumda. Şimdi isterseniz, “muhasır medeniyetler” bu konuda ne yapmış, birlikte bakalım.

İtalya, 2019‘dan itibaren kumar reklamlarını ve sponsorluklarını tamamen yasakladı. İspanya, bu konuda daha katı adımlar attı. 2021 yılından itibaren tüm bahis firmalarının spor kulüpleri ve etkinliklerle olan sponsorluk anlaşmaları tamamen yasaklandı. La Liga kulüpleri, bu anlaşmaları tek taraflı sona erdirmek zorunda kaldı. Hollanda, 2025 itibarıyla tüm bahis sponsorluklarını sona erdirmeye hazırlanıyor. Dünyanın en çok izlenen ve en değerli futbol ligi olarak kabul edilen İngiltere Premier Lig’de, 2026-2027 sezonundan itibaren kulüplerin formalarının önünde bahis firması sponsorlukları yasaklanacak. Avrupa, açıkça bahis sektörünü spor alanından çekmeye çalışırken, Türkiye tam tersi yönde ilerliyor. Bizim de çok hızlıca bahis firmalarının sponsorlukları konusunda bir adım atmamız gerekiyor.

Bakın yazıda (ve başlıkta) sigara firmalarından (bilerek) hiç bahsetmedim. Sigara markaları, alkol firmalarından bile daha erken ve daha katı bir şekilde yasaklanmıştır. Çünkü, sigaranın bağımlılık yaparak doğrudan ve tartışmasız bir şekilde kanser ve diğer ölümcül hastalıklara yol açtığı kanıtlanmıştır. Okuyanlardan içen varsa bıraksın; içmeyenler de başlamasın. Bugün sigara markalarının sponsorluk yasağını tartışmıyoruz bile. Aynı şekilde kamu sağlığı için bahis firmalarının da sponsorluk yasağını tartışmayacağımız günler gelecektir.

Sonuç Olarak

Türkiye’de bahis ve alkol sektörleri için uygulanan sponsorluk politikaları, ne dini değerlere ne toplumsal sağduyuya ne de ekonomik adalete dayanıyor. İki farklı sektöre iki ayrı muamele uygulamak, sadece ticari ilişkilerin değil, kamu vicdanının da sarsılmasına neden oluyor.

Umarım bu yazım beklediğimden daha fazla ses getirir de bir şeylerin temelini başlatmış oluruz.

Sponsorluğa hazırsanız başlayalım!

H. Alper Koç